เมื่อวันที่ 28 เมษายน 2569 ที่โรงแรมเดอะคอนวีเนี่ยน จังหวัดขอนแก่น คณะทำงานประเด็นสุขภาพจิต โครงการพัฒนาศักยภาพระบบและกลไกสนับสนุนการขับเคลื่อนงานภาคีเครือข่ายสุขภาวะภาคอีสาน ได้จัดเวทีพัฒนาข้อเสนอเชิงนโยบายการขับเคลื่อนงานสุขภาพจิตในกลุ่มเด็กและเยาวชนขึ้น ถือเป็นหมุดหมายสำคัญของการหลอมพลังภาคีเครือข่ายสุขภาวะภาคอีสาน ทั้งจากภาคการศึกษา สาธารณสุข องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาสังคม เพื่อเปลี่ยนผ่านการทำงานจากรูปแบบเดิมที่ต่างคนต่างทำไปสู่การสร้างระบบกลไกที่ยั่งยืน โดยมีเป้าหมายร่วมกันคือการสร้างพื้นที่ปลอดภัย และฐานใจ ที่เข้มแข็งให้กับลูกหลานชาวอีสาน ท่ามกลางวิกฤตสุขภาพจิตและโรคซึมเศร้าที่มีแนวโน้มรุนแรงขึ้น

กระบวนการเริ่มต้นด้วยการแนะนำตัวแบบเสริมพลัง โดยให้ผู้ร่วมประชุมเล่าความภาคภูมิใจของการทำงานในพื้นที่ ซึ่งช่วยย้ำว่านโยบายสุขภาพจิตที่มีพลังต้องไม่ได้มาจากบนลงล่างเพียงอย่างเดียว แต่ต้องเป็น "นโยบายแบบลูกทุ่ง" ที่กลั่นกรองมาจากประสบการณ์จริงในบริบทท้องถิ่น ดังเช่นกรณีศึกษา โรงเรียนชุมชนสามัคคีราษฎร์บำรุง ที่พิสูจน์ให้เห็นว่าเมื่อผู้บริหารและครูเปลี่ยนมุมมองจากการมุ่งเน้นเพียงคะแนนสอบ มาเป็นการดูแลสมรรถนะทางอารมณ์และทักษะชีวิต (EF) อย่างจริงจัง ก็สามารถพลิกฟื้นเด็กที่เคยหมดไฟและเปราะบางให้กลับมามีความหวังและมองเห็นคุณค่าในตัวเองได้ เช่นเดียวกับกรณีมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม ที่ใช้ระบบคัดกรองดิจิทัลและช่องทางด่วน (Green Channel) เพื่อโอบรับนักศึกษาให้เข้าถึงการบำบัดรักษาอย่างทันท่วงทีและเป็นส่วนตัว

จากการแลกเปลี่ยนในเวทีสามารถสรุปข้อเสนอเชิงนโยบายที่สำคัญได้ดังนี้

1. ระบบคัดกรองเบื้องต้น ควรมีระบบคัดกรองเด็กและเยาวชนทุกกลุ่ม (ในระบบ, นอกระบบ, แรงงานต่างด้าว) โดยใช้เทคโนโลยี เช่น แอปพลิเคชัน เข้ามาช่วย

2. การจัดการตามระดับความเสี่ยง เมื่อคัดกรองแล้วต้องมีระบบส่งต่อมืออาชีพสำหรับกลุ่มป่วย และจัดกิจกรรมสร้างภูมิคุ้มกันสำหรับกลุ่มเสี่ยง

3. การสร้างทักษะภายใน สนับสนุนให้คนในชุมชน พ่อแม่ และปู่ย่าตายาย (ครอบครัวข้ามรุ่น) มีทักษะการดูแลสุขภาพจิตและสร้างสัมพันธภาพที่ดี

4. นโยบายสนับสนุนจากแหล่งทุน ผลักดันให้หน่วยงานแหล่งทุนมีงบประมาณเฉพาะสำหรับงานสุขภาพจิตที่ชัดเจนเหมือนประเด็น NCDs หรืออุบัติเหตุ

5. ฐานข้อมูลและการเข้าถึง พัฒนาช่องทางการเข้าถึงข้อมูลสุขภาพจิตในระดับพื้นที่เพื่อให้หน่วยงานต่างๆ นำไปใช้วางแผนงานได้ทันท่วงที

6. การใช้องค์ความรู้ทางวิชาการ การจัดกิจกรรมต้องมีวิชาการรองรับ มีคู่มือหรือแนวทางที่ชัดเจน (ทำอย่างไร และใช้เงินเท่าไหร่) เพื่อให้ผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่กล้าขับเคลื่อน

การขับเคลื่อนเชิงนโยบายที่ได้ผล ต้องประกอบด้วย 3 ส่วน คือ องค์ความรู้ที่เกิดจากการปฏิบัติจริง แหล่งทุนสนับสนุน และนโยบายท้องถิ่นที่สอดรับกับบริบทพื้นที่